Jindās at Lydda’s Entrance: A cornerstone of the study of the city’s rural hinterland (1459 – 1948)

Dr. Roy Marom, the Department of Middle Eastern and Islamic Studies, University of Haifa
ISSN 2788-5151
Open Access Journal

Abstract

English
עברית
العربية

Jindās was the nearest village to Lydda (Lod), situated by the town’s northern entrance. Although Lydda remained, to a large extent, an agricultural town until 1948, its rural hinterland has received little scholarly attention thus far. In this article, we sought to redress this disparity by reconstructing the history of Jindās, based on native sources such as Ottoman tax records, waqf endowment deeds, registers of the Sharia courts and even oral testimonies. Jindās is mentioned in the 15th, 16th and early 7th centuries as a flourishing village whose lands belonged to different religious endowments. In the 8th and 19th centuries, the village was abandoned several times. The desertion of Jindās, as well as of its neighbors Sibtāra, Kafr Jinnis, Beit Qūfa, and Shīhā, manifests the unsettled conditions around Lydda resulting from the ongoing migrations of nomadic groups and local manifestations of the Qays and Yaman rivalry.

From a broader historiographical perspective, the article underlines a key point: the abandonment of villages did not necessarily result in an overall demographic decline. Just as the inhabitants of Jindās were scattered throughout Palestine’s central hill country, residents of other abandoned villages relocated, for the most part, to other regions, expanding and changing their existing patterns of settlement. In addition, the lands of these villages were not abandoned, but continued to be cultivated by other populations. Thus, the lands of Jindās were cultivated by the inhabitants of Beit Nabālā and Lydda, and while they became the target of early Zionist settlement initiatives starting in the late 19th century, Ottoman reassertion of Jindās’ status as a waqf estate, forestalled the land acquisition initiatives.

הכפר גִ’נְדאס, היה הכפר הקרוב ביותר ללוד, והיווה שער לעיר לבאים אליה מצפון. עד לשנת 1948 נותרה העיר לוד חקלאית ברובה. המרחב הכפרי של העיר, המהווה את העורף החקלאי שלה, טרם זכה לתשומת לב מחקרית מספקת. ביקשנו לגשר על הפער הזה בבחינת תולדות הכפר. המאמר מתבסס על מגוון רחב של מקורות מקומיים, כגון: מרשמי מס, כתבי הקדשות, פרוטוקולים של בתי הדין השרעיים ואף עדויות בעל-פה. הכפר גִ’נְדַאס נזכר במאות ה-15, ה-16 וגם בראשית ה-17 כהקדש דתי וכמקום יישוב פורח. במאות ה-18 וה-19 ניטש הכפר פעמים אחדות. חורבנו החוזר של הכפר, כמו גם סופו, מבטאים את חוסר היציבות היישובית באזור לוד, עקב חדירת נוודים וסכסוכי הקיס והימן, עליהם יסופר להלן, ובגינם נעזבו גם הכפרים השכנים: סבטארה, כפר ג’נס, בית קופא ושיחא. עם זאת, המאמר מדגים כי אין בעצם נטישת כפרים להעיד בהכרח על דעיכה דמוגרפית כוללת. תושבי הכפר גִ’נְדַאס ובני הכפרים השכנים התפזרו במרחב הכפרי של הרי יהודה ושומרון. אוכלוסייתם של הכפרים שניטשו לא נעלמה, אלא עברה להתגורר, על פי רוב, במרחבים גיאוגרפיים אחרים, בהרחיבּה ובעבותּה את המערך ההתיישבותי בהם. כמו כן אדמות הכפרים המשיכו להיות מעובדות בידי אוכלוסיות אחרות. בנסיבות אלה הכפר גִ’נְדַאס הפך לנחלה חקלאית, בעיבודם של תושבי בית נבאלא ולוד, והכפר אף נקשר ביוזמות מוקדמות להתיישבות ציונית בעמק לוד, יוזמות שסוכלו, בין היתר, עקב היות אדמותיו בבעלות הווקף.

كانت جنداس أقرب قرية إلى اللد، وبوابة المدينة للقادمين إليها من الشمال. أما اللد فظلت مدينة زراعية إلى حد كبير حتى حرب 1948. مع األسف، لم تنال ٍ المناطق الريفية حول المدينة باهتمام بحثي كاف بعد. في إطار بحثنا هذا قد طلبنا سد هذه الفجوة في تاريخ ريف اللد بمناقشة تاريخ قرية جنداس. تستند المقالة بما فيها دفاتر الضرائب العثمانية، الوقفيات، سجالت ّ إلى مجموعة متنوعة ونوعية من المصادر المحلية االولية، المحاكم الشرعية والرواية الشفوية. ذكرت قرية جنداس في القرون ال 15 – -17 ميالدي كوقف صحيح لمؤسسات دينية وكضيعة زراعية مزدهرة. أما خالل القرنين الثامن غزوات بدوية ونزاعات القيس واليمن في البالد. أدى عدم ً عشر والتاسع عشر ميالدي فاندثرت جنداس متكررا أثناء االستقرار السكني في ناحية الرملة إلى خراب قرى مجاورة ِ لجنداس واللد مثل س ّ بتارة وكفر جن ِ س وبيت قوفا وشيحة. من منظور جغرافي تاريخي أوسع، تؤكد المقالة على نقطة رئيسية: لم يكن من الضروري أن يؤدي اندثار القرى إلى تدهور ديموغرافي شامل. قد أثبتنا أن تشتت سكان جنداس في قرى متعددة في جبال فلسطين. هناك أدلة كثيرة تؤكد انتقال سكان القرى المندثرة إلى مناطق أخرى ونتج عن ذلك تغيير توزيع السكان وتعمير قرى جديدة لهم فيها. كذلك، قد تبين إن أراضي القرى المندثرة لم تبق غير مفتلحة، بل تم زراعتها من قبل مجموعات من القرى المحيطة بها. مثالً، تم زراعة أراضي جنداس من قبل فالحي بيت نباال واللد، وبينما أصبحت أراضي جنداس هدفًا لمبادرات االستيطان الصهيونية المبكرة، التي بدأت في أواخر القرن التاسع عش، تم إعادة تأكيد ً الدولة العثمانية جنداس أرضا وقفية فباتت مبادرات االستحواذ الصهيونية بالفشل. الكلمات الدالة: القرية العربية، وقف، تاريخ محلي، جغرافية تاريخية، الفترة العثمانية

Key Words

test
The article
You need to login to view this content. Please . Not a Member? Join Us